Teknolojinin Kabulu ve Benimsemesi Arttıkça
İnternet Kullanım Oranı da Arttacaktır
İnternet ortamında tüketici davranışlarına etki eden faktörlerin içersinde en önemli faktörlerden birisi de kullanıcıların teknolojiyi kullanımı ve teknolojik gelişmeleri kabulüdür. Teknolojinin kullanılması ve benimsenmesi ile ilgili, ülke düzeyindeki ve işletmeler düzeyindeki genel kabul edilme oranları da farklılık göstermektedir. Bu farklılıklar ülke içersindeki kullanıcılar için de geçerlidir. Eğitimli ve yüksek gelir düzeyine sahip kişilerin, teknolojik yeniliklere daha açık olduğu söylenebilir. Aynı şekilde gelişmiş ülkelerin de teknolojiyi kabulü gelişmemiş ülkelere oranla daha yüksek düzeydedir.
Yeni gelişen teknolojiler sayesinde hızla değişen gereksinimler, artan nüfusun bilgiye olan gereksinimi bilgi kullanımını ve bilgi yönetimini ön plana çıkarmıştır. Bu yöndeki değişim tüm dünyada bilgi toplumuna geçiş olarak değerlendirilmektedir. Küreselleşmenin hayatımızı derin ve sarsıcı bir şekilde etkilediği günümüzde, bilimsel araştırmalar sonucu elde edilen bilgiye bağlı olarak büyük bir teknolojik gelişim ve rekabet yaşanmaktadır. Bu teknolojilerden gerektiği şekilde ve amaca uygun olarak faydalanabilmek için bilgiye çok büyük gereksinim duyulmaktadır. İşletmelerde amaca yönelik olarak kullanılabilecek bilgilerin toplanması depolanması ve kullanıma sunulması ancak etkin ve verimli bir bilgi yönetimi ile sağlanabilmektedir. Günümüzde işletmelerde karşılaşılan değişik sorunları çözmek amacıyla ve bilgileri etkin kullanmak için bilişim sistemleri oluşturulmuştur. İşletmeler teknolojik gelişmeler sayesinde teknolojik alt yapılarını oluşturarak, işletme içi ve dışı arasındaki iletişim bilgilerini en etkin şekilde depolayıp kullanımı sağlayarak tüketicileri daha yakından etkileyebilmektedir.
Teknolojik ürünler pazarlayan işletmeler, çeşitli yeni pazar araştırma araçları yoluyla, teknolojiyi satın alan ve kullanan müşterilerin satın alma alışkanlıklarını anlayabilmektedirler. Bu yeni yapılan çalışmalar sayesinde, müşterilerinin teknoloji kullanım tiplerine göre bölümlenmesi sağlanmaktadır. Forrester Research, iki önemli teknoloji araştırma yöntemi geliştirmiştir. Bunlardan birisi olan “Teknoloji Grafiği (Technographics)”nde, güdülenme, teknoloji isteği (teknolojiye karşı iyimser mi kötümser mi ) ve teknolojiye yatırım yapabilme gücüne göre tüketiciler bölümlendirilmiştir (Tablo 1). Diğeri ise, SRI danışmanlığının VALS yaşam biçimi ölçeğinden faydanılarak tüketici bölümleri oluşturulmuş; online hizmet ve internet kullanım davranışları, tercihleri ve tutumları üzerine odaklanılmıştır. Forrester Research, daha önceki çalışmaları geliştirerek, 131.000 tüketiciyi araştırmaya dahil ederek anket uygulamıştır. Teknoloji Grafiği (Technographics), dokuz kategoriye ayırarak tüketicileri incelemiştir. Bu grupların herbiri aşağıdaki özelliklere sahiptir:
• Hızlı İlerleyenler: Bu tüketici grubu, en çok harcama yapan ve yeni teknolojiye ev , ofis veya kendi kullanımları için en erken adapte olan gruptur.
• Yeni Çağda Yetişenler: Büyük harcamalar yaparlar, fakat teknolojiye bir aile bilgisayarı vb. gibi ev kullanımları için odaklanırlar.
• Maus Patatesleri: Eğlence için online dünyadan çok hoşlanırlar ve en son teknolojik eğlenceler ve interaktif oyunlar için para harcamaktan hiç kaçınmazlar.
• Teknolojiye Yönelik Çaba Sarfedenler: Öncelikli olarak başarılı bir kariyer çıkışı için, online hizmet sayfalarını araştırarak ve telefonun tuşlarını kullanarak teknolojik hizmetlerden faydalanırlar. Henüz gelirleri düşük fakat bilgisayar sahipliği yüksek olan bir grubu oluştururlar.
• Dijital Ümit Vericiler: Sınırlı aile bütçeleri olmasına rağmen, halen yeni teknoloji ile ilgilidirler. Bu gruptakiler, düşük maliyetli bilgisayarlar için en yüksel potansiyel oluşturacak pazarı ifade ederler, kişisisel kullanım bilgisayarları 1.000. $’ın altında uygun alıcı bulurlar.
• Küçük Araçlara Meraklılar: Yüksek teknolojik oyuncaklara sahip olmak isterler. Online eğlenceyle çok yakından ilgilidirler, fakat teknolojik eğlenceye harcama yapabilecek çok az nakit paraları vardır.
• Ara Bulucular: Kendi işleri için bilgisayar ve teknolojiyi kullanmazlar. Orta yaş üstü tüketicilerdir ve teknoloji kullanımını kendilerinden daha genç olan asistanlarına bırakmışlardır.
• Gelenekselciler: Teknoloji kullanımına isteklidirler, fakat bir üst versiyonuna geçiş için yavaştırlar ve yeni özellikler ilave edilmesine pek önem vermezler.
• Medya Bağımlıları: Eğlenceyle ilgilenirler, fakat onları online ortamda bulamayabilirler, daha çok televizyon ve diğer medya araçlarını kullanmayı tercih ederler.
Teknolojinin kullanılması ve benimsenmesi ile ilgili olarak herkesin tepkisi birbirinden farklıdır. Oysaki ileri teknolojiye dayalı ürün ve hizmetlerde pazarlama yöneticisi (örneğin web üzerinde sanal bir mağaza açmadan önce) tüketicilerin teknolojiye ilişkin inançlarını dikkatlice değerlendirmelidir. Bu alanda yapılan çalışmalara göre, teknoloji yönündeki eğilimler dört farklı inancı içermektedir:
 Teknolojinin kişi yaşamında etkinlik, esneklik ve kontrol sağladığına inanma (iyimserlik),
 Teknolojiyi kullanmada öncü ve lider olma (yenilikçilik),
 Teknolojiyi kontrol edilemez olarak algılama, kullanamayacağına inanma ve bundan rahatsız olma (rahatsızlık),
 Teknolojinin işi doğru düzgün yaptığından emin olamamak (güvensizlik).

İnternet ortamında hizmet verecek olan perakende işletmesinin, internet ortamındaki hedef kitlesini belirleyip, teknolojik hizmet ve yeniliklerini de müşteri beklentileri ile örtüştürerek sunması gerekmektedir. Bu doğrultuda hareket eden işletmelerin, teknolojik gelişmeleri takip ederek web sitelerinin interaktif özelliklerini geliştirmeleri sonucunda, sitelerinin daha çok ziyaret edildiği ve tüketicilerin tutum ve davranışlarının da pozitif yönde etkilendiği yapılan araştırmalar sonucunda da görülmüştür. Fiore ve Jin (2003) tarafından yapılan araştırma sonucuna göre, online ortamda oluşturulan görsel imajlı ürünlerde “seçimine izin verilen çeşitli özelliklerin uygun bir şekilde birleştirilmesi” interaftif teknoloji ile sağlandıktan sonra; kullanıcıların online ortamdaki bir perakendeci işletmeye geri dönmek için istekliliğinin, satın alma için istekliliğinin ve olası satın alma düşüncelerinin arttığı görülmüştür.
Akademik çalışmalar ve endüstrideki uygulamalar, online perakendeci bir işletme ya da bir ürün ile ilgili davranışsal ve düşünsel niyetlere değer kazandırmada, interaktif teknoloji seviyesinin pozitif bir etkisi olduğu yönünde fikir birliğindedirler. Bu sebeple, tüketici tutum ve düşüncelerinde önemli bir etki yaratmak istiyorsak, teknoloji ve interaktif teknolojinin yanısıra, web sitesinin “faydalı, kolaylık sağlayan ve eğlenceli” müşteri deneyimi yaratacak şekilde tasarlanması da çok büyük önem taşımaktadır.
Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007-2013) hazırlıkları kapsamında çalışmalarını yürütmüş olan Bilim ve Teknoloji Özel İhtisas Komisyonu, ülkemizin önündeki fırsatları hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirebilmesi için gerekli olan yapısal dönüşüm ile ilgili tespitlerini rapor etmişlerdir. Bu raporlarını da, Dokuzuncu Kalkınma Planı hazırlıkları sırasında değerlendirmek üzere dokümante etmişlerdir. Bu amaçla gerekli olan yapısal dönüşüm için ‘araştırma, teknoloji ve yenilikçi toplum kültürünün geliştirilmesi’, ‘teknolojik girişimciliğin özendirilmesi ve desteklenmesi’, gibi belli başlı konular üzerinde önemle durulmuştur. Özel ihtisas komisyonunun oluşturduğu bu raporun sonuçlarının gerçekleşmesi ve takibi için de bir sistem kurulmalı, gelişmemiz yönünde atılan bu önemli adımların, Türkiye’nin teknolojik gelişimi yönünde uygulamaların sürekli kontrol edilmesi sağlanmalıdır.
Yard. Doç. Dr. Selda ENE

YARARLANILAN KAYNAKLAR:
Mahmut Tekin, Ercan Çiçek, “Bilgi Çağında Bilgi Toplumu ve Bilgi Ekonomisi”, Bilgi Yönetimi Web Sitesi, 2002. http://www.bilgiyonetimi.org/cm/pages/mkl_gos.php?nt=149, (02.09.2006)
Philip Kotler, Marketing Management The Millennium Edition, International Edition, Prentice Hall
International Inc.,2000, p.170.
Tülin Ural, Betül Balıkçıoğlu, “Gençlerin İleri Teknolojiye Dayalı Ürün ve Hizmetleri Kullanmalarında Etkin Faktörler”, Öneri Dergisi, Sayı:24, Yıl:12, Cilt:6, Haziran 2005, s. 127.
A.M. Fiore, H.J. Jin, “Influence of Image Interactivity Technology on Approach Responses Towards an Online Retailer”, Internet Research: Electronic Networking Applications and Policy, Vol. 13 No.1, 2003, p.38.
Hyun-Hwa Lee, Ann Marie Fiore, Jihyun Kim, “The Role of the Technology Acceptance Model in Explaining Effects of Image Interactivity Technology on Consumer Responses”, International Journal of Retail & Distribution Management, Volume 34, Number 8, 2006, p. 631.
Dokuzuncu Kalkınma Planı, 2007 – 2013 Dönemi, Bilim ve Teknoloji Özel İhtisas Komisyonu Raporu, s.70.